Congregatie Zusters Franciscanessen van Oirschot
De Zusters Franciscanessen van Oirschot hebben zich vierhonderd jaar bezig gehouden met grote vragen als: zou ik met minder kunnen? En: wat kan ik betekenen voor een ander? Hier vertellen de zusters wie ze zijn en wat ze mee willen geven aan toekomstige generaties: leef met aandacht.
Wat deden de zusters?
De zusters vingen daklozen en vluchtelingen op, deden vormingswerk voor de kerk, gingen op missie naar Brazilië, verzorgden zieken en ouderen en gaven aandacht aan achterstandswijken. Ze boden een toevluchtoord voor mensen die op adem moesten komen. Ze gaven les op scholen en stichtten internaten. Door niet te kiezen voor het huwelijk, maar voor een baan in het onderwijs en les te geven aan meisjes, droegen ze actief bij aan de emancipatie van de samenleving. Werkende vrouwen en onderwijs voor meisjes waren in die tijd namelijk nog verre van vanzelfsprekend.
Het combineren van liefdadigheidswerk met maximale aandacht voor het spirituele werd door veel zusters als een grote uitdaging ervaren. Het was in feite een dubbele dagtaak. Dat was wennen, maar leverde ook veel op. Door voort te zetten waar Franciscus mee was begonnen, ontstond er een diepere, rijkere beleving van gemeenschap.
Wie was Franciscus?
Had Franciscus van Assisi vandaag geleefd, dan was hij de zoon geweest van een bankdirecteur. Hij groeide op in ongekende welvaart, in een tijd waarin de kloof tussen arm en rijk breder was dan de Grand Canyon. Hij leefde aan de goede kant van de kloof, zou je kunnen zeggen. Maar Franciscus had het moeilijk. De enorme rijkdom om hem heen kon hem niet verblinden voor de armen en de zieken. Hij kon het een niet rijmen met het ander: hij had alles, maar zoveel anderen hadden niets.
Franciscus zag maar één oplossing. Hij kende het voorbeeld van iemand die nooit had gegeven om geld, goud of andere rijkdommen. Iemand die geloofde in gelijkheid van alle mensen en zelfs vrede op aarde. Aan Jezus zou Franciscus een voorbeeld nemen.
Voor Franciscus was die keuze het begin van een nieuw leven. Hij liet zijn ouders en hun welvaart achter zich. Alle spullen die hij had, gaf hij weg. Hij ging beter luisteren naar zichzelf en naar anderen. Hij nam dingen niet meer zomaar voor lief, maar probeerde zich over alles te verbazen. Zo lukte het hem om armen te helpen. Niet door ze geld te geven (want dat had hij niet meer), maar gewoon door ze te zien staan en niet met een boog om ze heen te lopen. Ook keek hij vol verwondering naar de natuur – Werelddierendag herinnert daar nog aan. De dag waarop mensen massaal hun honden en konijnen in het zonnetje zetten, valt niet voor niets samen met de sterfdag van Franciscus: 4 oktober.
Franciscus bleef niet alleen. Veel mensen konden zich vinden in zijn ideeën en idealen. Broeders en zusters richtten in de dertiende eeuw de eerste Franciscaanse ordes op.
Het museum
De Zusters Franciscanessen van Oirschot hebben een museum ingericht. Hier herleeft de geschiedenis van de zusters. Naast veel (oude) foto's zijn er ook tal van voorwerpen te zien die een belangrijke rol hebben gespeeld in het kloosterleven. Denk daarbij aan 17e eeuws servies, maar ook de houten 'slippers' waar de zusters decennia lang op hebben gelopen.
Iedereen is van harte welkom om het klooster te bezoeken op werkdagen van 9.30 - 12.00 uur en 13.30 - 16.00 uur. Dat kan individueel of met een groep (maximaal vijftien personen). Het is wel nodig om vooraf uw bezoek met de zusters te plannen. Daarvoor kunt u op werkdagen tussen 19.30 en 21.00 uur bellen met (0499) 575 151.
U vindt het museum in het klooster:
Koestraat 37
5688 AG Oirschot
De verhalen
De activiteiten die de zusters ondernamen, leverden oneindig veel waardevolle ervaringen en inzichten op. Het bracht hen dichter bij God, maar ook dichter bij zichzelf. Juist daarom willen ze hun ervaringen delen: ze bieden handvatten voor iedereen die op zoek is naar de antwoorden op grote vragen of ervoor open staat om over grote vragen na te denken.
Hoe armoede rijk kan maken
Net als Franciscus groeien veel Nederlanders op in ongekende welvaart. Bij een economische crisis wordt alle rijkdom weer relatief, maar echte armoede is zeldzaam geworden in de polder. De zusters streefden wel naar een leven in armoede, omdat dat Franciscus zo had verrijkt. Het bleek een lastige opgave, want alles weggeven maakte je nog niet arm. Zo kreeg een zuster die toetrad na de hongerwinter voor het eerst sinds tijden weer fatsoenlijk te eten. Drie keer per dag zelfs. Een ongekende luxe.
Echte armoede (de zusters spreken ook wel van onthechting, soberheid of eenvoud) bleek dieper te zitten. Zoals bij een zuster die vanuit haar raam de rokende schoorsteen van haar ouderlijk huis kon zien. Dat huis zou ze nooit meer betreden.
Door los te laten (arm te worden), begonnen de zusters vrijheid te ervaren. En ze kregen meer begrip voor de wereld om zich heen. En daar bleef het niet bij. De keuze voor armoede betekende ook dat hergebruik en tweedehands werden omarmd. Buitengewoon actuele thema’s in een wereld waarin de wegwerpcultuur móet worden doorbroken, als we willen dat er straks ook nog genoeg is voor iedereen.
Lees meer verhalen van de zusters in het boek Leven met Aandacht.
Luisteren naar de ander én jezelf
Hoe zou het op de weg zijn zonder verkeersborden en verkeersregels? En wat gebeurt er in een land zonder wetten en rechters? Soms verlangen we naar zo’n vrijstaat, bijvoorbeeld als er een boete in de bus valt voor vier kilometer per uur te hard. Pietluttig vinden we dat. En eigenlijk ook onbegrijpelijk.
Voor de zusters Franciscanessen van Oirschot golden ook strenge regels. Over hoe de vloer geboend moest worden en het afstaan van bezittingen. Een zuster wilde haar spullen best afstaan, maar was toch wel erg gehecht aan haar naaikistje, dat een cadeau was geweest van haar ouders. De congregatie was onverbiddelijk: juist dat naaikistje moest de zuster afstaan.
In de jaren ’60 en ’70 begon dit te veranderen. Was gehoorzaamheid iets wat altijd van buitenaf opgelegd moest worden of kon het ook uit je innerlijk komen? Dat was eigenlijk precies wat Franciscus ook was ‘overkomen’: hij had gehoor gegeven aan zijn innerlijke stem die hem vertelde een andere weg te volgen. De ruimte die in het klooster ontstond voor de innerlijke stem en motivatie van binnenuit, kondigde voor de zusters een nieuw tijdperk aan: “Het was alsof we werden teruggegeven aan onszelf.”
Lees meer verhalen van de zusters in het boek Leven met Aandacht.
Spiritualiteit ervaren met al je zintuigen
In het klooster was bidden als eten. De zusters deden het iedere dag en met grote regelmaat. En bovendien deden ze het met al hun zintuigen. Diep in gebed zijn betekende: voelen, horen, zien, ruiken en proeven. Je zou het een soort meditatie kunnen noemen, maar eigenlijk raak je daarmee niet aan wat bidden werkelijk betekende.
Bidden betekende voor de zusters: dichterbij komen bij datgene dat zoveel groter is dan zijzelf. Het gaf rust, vertrouwen, steun. Maar bidden betekende ook ‘vieren’. Zo werden in de kapel de nieuwe zusters verwelkomd. En er werd trots afscheid genomen van de zusters die vertrokken naar de Braziliaanse missie. In de kapel werden de gebeurtenissen voltrokken die samen het middelpunt van het leven van de zusters zouden vormen.
Lees meer verhalen van de zusters in het boek Leven met Aandacht.
Doen wat je te doen staat
Bijna dagelijks worden we geconfronteerd met klein en groot leed in de wereld. Vaak doen we wat Franciscus deed voor hij een andere weg koos: we zien het wel, maar handelen niet. Soms sluiten we zelfs de ogen. Voor de zusters Franciscanessen was dat natuurlijk geen optie. Geheel naar het voorbeeld van Franciscus zochten zij de zwakken en kwetsbaren in de samenleving op en deden wat ze konden om hen sterker en weerbaarder te maken. Zo lukte het ze om bergen te verzetten.
Voor de zusters gold: doen, doen, doen. Of dat nou in de crisisopvang was of in de huishouding van het klooster. Zelfs de vrije minuten vulden de zusters met haken en breien. Het ging niet altijd even makkelijk en zeker in de tweede helft van de twintigste eeuw werd de rol die de zusters hadden in de samenleving steeds kleiner. Er waren minder intredingen, leken namen werkzaamheden over en steeds meer zusters gingen met pensioen.
Toch gingen de zusters door, want doen, doen, doen was voor hen als bidden: het maakte de Zusters Franciscanessen van Oirschot tot wie ze waren. Zelfs op hoge leeftijd bezochten de zusters daarom zieken en gehandicapten. Ze konden niet ophouden, maar wilden dat ook niet.
Lees meer verhalen van de zusters in het boek Leven met Aandacht.
De natuur verbindt alles
Over de natuur kun je altijd discussiëren. Over het behoud ervan als er een snelweg aangelegd moet worden. Of het herstel ervan als er een olieramp is geweest. En wat betekent het dat we steeds vaker in het vliegtuig stappen en steeds meer vlees eten? Wat doet dát met de natuur?
Voor Franciscus kreeg de natuur betekenis, omdat hij de bomen, dieren, planten en het stof onder zijn voeten niet meer als vanzelfsprekend ervaarde. Hij keek er vol verwondering naar en kon zich intens gelukkig voelen als hij een veld vol bloemen zag. Franciscus besefte dat hij de natuur pas werkelijk op waarde kon schatten, als hij er een mee werd. Daarom waren mens en dier voor hem gelijk. Hij probeerde dieren zelfs als voorbeeld te zien. En dat was helemaal niet zo ver gezocht. Want wie heeft niet als kind gewenst dat hij vleugels had en zo vrij kon zijn als een vogel?
Ook voor de zusters Franciscanessen was de natuur een bron van inspiratie. Een zuster, ruim in de negentig ging zitten op een bankje in de kloostertuin en rook, zag en voelde daar de natuur. Daar realiseerde ze zich dat ze tachtig jaar geleden ook op dit bankje had gezeten, toen ze intrad in het klooster. Haar gedachten namen haar mee naar Amsterdam en het gezin met haar gehandicapte zusje dat ze achter had moeten laten. Maar zittend in de tuin zag ze ook de wereld van nu: de bomen die net als zij tachtig jaar ouder waren geworden en de andere zusters met wie ze zoveel had gedaan en gedeeld. Ze was onderdeel geworden van het grote geheel en voelde zich compleet.
Lees meer verhalen van de zusters in het boek Leven met Aandacht.
De zusters willen met hun erfgoed een moreel kompas meegeven aan de samenleving. Met het boek, de didactiek en deze website willen ze een wegwijzer bieden om antwoord te vinden op vragen als:
- Durf jij je eigen weg te gaan
- Durf je afwijkende keuzes te maken en deze ook kenbaar te maken?
- Zou je met minder kunnen?
- Waar kun je zonder en wat betekent dat voor jou en voor anderen?
- Durf je te luisteren naar jezelf?
- Laat je je leiden tot wat je werkelijk motiveert en drijft?
- Heb je respect voor de natuur?
- Wat kun je zelf bijdragen aan een mooie en gezonde wereld?
- Heb je oog voor een ander?
- Reageer je op mensen in nood?
Dit erfgoed is een kiem. Een kiem voor in de vruchtbare aarde. Geef het aandacht en het zal groeien!
Vrede en alle goeds!
Het boek ‘Leven met Aandacht’ geeft een verhelderende kijk in het leven van de zusters. De zusters vertellen zelf waarom ze toetraden en waarom Franciscus van Assisi hen zo inspireerde. De vijf thema’s waar de Franciscanessen van Oirschot zich bijna vierhonderd jaar mee bezig hebben gehouden, blijken nog verrassend actueel. Zo onderzochten ze wat het betekent om arm te zijn, wat je kunt betekenen voor een ander en hoe je aandacht kunt geven aan jezelf. De levenservaringen die ze opdeden, zijn nu verzameld in het boek ‘Leven met Aandacht’. Met het boek zetten de zusters een eerste stap om hun geestelijk erfgoed op een toegankelijke manier over te dragen aan de samenleving, nu de congregatie steeds kleiner wordt.
Het boek is te bestellen voor € 15,- (inclusief verzending) door onderstaand formulier in te vullen. Als het bedrag is overgemaakt op het aangegeven rekeningnummer (in de antwoordmail), wordt het boek binnen twee weken bezorgd.
Download het boek:
Nederlands (3 Mb)
Braziliaans (3 Mb)
In samenwerking met Het Inventief ontwikkelen de zusters de didactiek ‘De Weg van Franciscus’ – in eerste instantie bedoeld voor het middelbaar onderwijs. Deze didactiek confronteert jongeren met de vragen waar de zusters zich ook mee bezig hebben gehouden en moedigt ze aan om op zoek te gaan naar antwoorden. Jongeren kunnen op een praktische manier gaan ervaren hoe je respectvol kunt omgaan met de natuur en hoe je oog kunt hebben voor een ander.
De didactiek is momenteel nog volop in ontwikkeling. Bij wijze van proef gaven brugklasleerlingen van het Pius X-college in Bladel al antwoord op de vraag: zou je met minder kunnen?
Glenn van Asperdt (13 jaar, brugklasleerling Pius X-College, Bladel)
Als je minder hebt word je ook minder egoïstisch
Felice van Limpt (12 jaar, brugklasleerling Pius X-College, Bladel)
Als je minder hebt kan fijner zijn. Anders denk je alleen maar aan jezelf.
Bregje Sterken (13 jaar, brugklasleerling Pius X-College, Bladel)
Het kan ook fijner zijn als je minder hebt. Ik heb van mijn ouders geleerd dat je pas rijk bent als je gelukkig bent. En dat is met mijn familie.
Bart Jansen (12 jaar, brugklasleerling Pius X-College, Bladel)
Als je minder hebt kun je niks meer kwijtraken.
Tom Dickens (13 jaar, brugklasleerling Pius X-College, Bladel)
Als je minder hebt ben je blijer met de kleine dingen in het leven.
Sam Verhagen (13 jaar, brugklasleerling Pius X-College, Bladel)
Als je minder hebt leer je te leven met minder.
Binnenkort verschijnt hier meer informatie over de didactiek. Heeft u nu al interesse om deze toe te passen in uw klas, dan kunt u contact opnemen met Het Inventief.
Met vragen over het klooster Nazareth of de congregatie Zusters Franciscanessen Oirschot, kunt u contact opnemen met Marie Louise Luijbregts.
Voor het aanvragen van een exemplaar van het boek ‘Leven met Aandacht’ kunt u gebruik maken van een bestelformulier.
Met vragen over de didactiek ‘De Weg van Franciscus’ of deze website kunt u contact opnemen met Het Inventief, Tilburg.
Deze website is ontwikkeld door Het Inventief, Tilburg, in opdracht van de Zusters Franciscanessen van Oirschot. De inhoud van deze website is met de grootst mogelijke zorg samengesteld, toch kan de maker geen aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele onjuistheden.
Zowel op de afbeeldingen als op de tekst op deze website berust copyright. Indien u (delen van) dit materiaal wilt overnemen en wilt publiceren,, kunt u contact opnemen met Het Inventief.